खम्बुवान कि किरात प्रदेश?

पृष्टभूमीः नेपाल संघीय गणतन्त्रमा जाने निश्चित प्रायः भएको हालको सन्दर्भमा पूर्वी नेपालको किरात जातिहरुमा पनि आफ्नो संघीयताको संरचनाको बारेमा सामान्य बहसदेखि सशक्त आन्दोलनका कुराहरुसम्म चलिरहेको छ । सबैले जानिरहेको तथ्यलाई हेर्ने हो भने पूर्वी नेपालको लिम्बु, राई, सुनुवार र याक्खालाई नै किरात भनिन्छ । इतिहासका अनुमानका हरफ र विभिन्न विद्धानहरुको हवाला दिएर कतिपयले मोरङ्गका धिमालदेखि लिएर ... Continue

गढीमाईको राँगा, माङसेबुङको चामल र हङकङको कुखुरा

बाह्र बर्षे गढीमाई मेला र त्यसको उत्कर्षित भयानकताबाट बिक्षिप्त मथिङ्गल घुमिरहेको छ फनफनी, यस्तरी कि मानौं अब बिना रगत तिर्खा स्वयम् तिर्खाइरहन्छ अर्को बाह्र बर्ष । यो बैज्ञानिक चमत्कारको युग, यो प्रबिधि र आविस्कारको युग, यो साइबरकृत विश्वग्राम खै के गरी मानौ ? सबै राँगाहरू नतमस्तक छन् । पशुहरू सबै अवाक छन् । सभ्यता र वैभवताको खुराफाती खुँडा झ्याप कि झ्याप मुक पशुको गर्धनमा उत्रीएपछि समृद्ध जीवनको अभिप्सा चाँहि यतीबेला बेसमारी हाँसीरहेको छ…… Continue

विश्व शक्ति संघर्षको नयाँ रणभूमि

नेपाल राष्ट्र जन्मकाल देखि यही भूभागमा अखण्ड रुपमा कायम छ । विगत्‍मा अहिलेको जस्तो विदेशी चलखेल जस्ता कुरा थिएनन्‍ । यसैबेला किन नेपालको आन्तरिक राजनीतिले एक भन्दा वढी बाहिरी शक्तिहरूको दवाव खेप्नु परेको र ? नेपालमा स्थिर प्रणाली रहेका बेला र राजनीतिक परिवर्तन हुने क्रममा पनि विगत्‍मा विदेशी शक्तिहरूको चासो नेपालमा यति धेरै भएको देखिन्न ... Continue

चीनको महत्वाकांक्षा, दक्षिण एशिया र नेपाल

दीपक गजुरेल अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति समीकरणमा चीनको हैसियत वढ्‍दैछ । आर्थिक तथा सैनिक प्रगतिसंगै चीनले राजनीतिक तथा कूटनीतिक शक्ति पनि बिस्तार गर्दैछ । एशियाको महाशक्तिको रुपमा स्थापित चीन अव विश्व शक्तिको रुपमा प्रभावशाली भूमिकाको खोजिमा लागेको छ । सन्‍ २००४ मा ‘द राइज अफ चाइना’ को नारा चीनले दिएको थियो । चिनियाँ राष्ट्रपति तथा त्यहाँको कम्यूनिष्ट पार्टीका शक्तिशाली ... Continue

लिच्छवि अभिलेखमा किरात

अतीत मुखिया        “लिच्छविकालिन अभिलेखहरूमा गैरसंस्कृत शब्दहरूबाट उल्लेख गरिएका कैयौ नामहरू छन, यस्ता गैरसंस्कृत शब्दहरू भनेका किरात भाषाका शब्दहरू हुन” । (शाह ऋषिकेश, एन्सीएन्ट एण्ड मेडिभियल नेपाल, न्यु देल्लि, अजय कुमार जैन, ई.१९९२ पृ.८) शाहका मतमा सहमती राख्ने अधिकांश विद्धानहरूका अलवा केही विमति राख्ने विद्धानहरू पनि पाइन्छन् । केही विद्धानहरूले लिच्छविकाल भन्दा पहिलेका नेपालको इतिहासलाई पुराणहरूमा ... Continue

शान्ति प्रक्रिया कि तुष्टीकरण प्रक्रिया ?

कैलालीको डुँडेझाडी जंगल कब्जा प्रकारण पछि प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरु अझ उग्र भाषा बोल्न थालेका छन्‍ । सरकारमा रहेका दलहरु मात्र होइन, स्वयम्‍ सरकारले नै औपचारिक रुपमा माओवादी माथि ‘शान्ति प्रक्रिया विपरित काम गरेको’ आरोप लगाएको छ । भिडन्त निम्त्याएको आक्षेप सरकार माथि लगाउने माओवादी नेता डरलाग्दो हिँसाको धम्की दिइराखेका छन्‍ । मैले चाहेको जस्तो नहुने हो ... Continue

खण्ड-खण्ड-खण्डीत-नेपाली-नेपाल

दाजु गुरुङ केही समय अगाडि एचनेपालडटकममा नियमित विहानी समाचार हेर्ने क्रममा स्व. दिल बहादुर हत्याकाण्ड सम्वन्धि न्यायिक सुनुवाई समाचार पढेको थिएँ । व्यस्तताले गर्दा समाचारको शिर्षक र भित्रिभागका केही हरफहरू पनि हतारमा पढेको र सो घटना निकै अगाडिको भएकोले समाचार प्रस्तोताको नाम उल्लेख गर्न नसकेकोमा क्षमा प्रार्थि छु । समाचार छोटै भए पनि त्यस्ले उब्जाएको केही ... Continue

अप्रिय परिणाम तर्फ उन्मूख राजनीति

प्रमुख प्रतिपक्षी माओवादीको दोश्रो चरणको आन्दोलन अपेक्षाकृत शान्तिपूर्ण सकियो । आफ्ना माग पूरा नभए तेश्रो चरणमा अझ सशक्त र आक्रामक आन्दोलन गर्ने चेतावनी उसले दिएको छ । सरकारमा रहेका राजनीतिक दलहरु माओवादीको आन्दोलनलाई औचित्यहीन भन्दैछन्‍ । यसरी यी दुई पक्षबीच सहकार्य र सहमतिको बिन्दू निर्माण हुने संभावना क्षीण बन्दै गएको छ ।   सहमतिको राजनीतिलाई फेरि गतिशील ... Continue

दशैं भर्सेज चासोक तङनाम ?

प्रदीप कन्दङ्वा (लिम्बू) दई ठूला पर्वहरुको जन्जालबाट उम्किएर म भरखर फेरी तङ्ग्रिन खोज्दै छु । चाड पर्वहरुले जति उल्लास र उमङ्ग लिएर आउँछन् र जाँदा त्यतिकै थकान मात्र दिदैनन् ऋणको भारी समेत बोकाएर जान्छन् । यद्यपि चाड आईरहन्छ, चाड गईरहन्छ । मानिसको जीवनमा चाड पर्वको के महत्व छ, भनिरहन परोइन । जानेर नजानेर, चाहेर नचाहेर, नियतवस ... Continue

चीन भारत द्वन्द्वमा नेपाल ‘कनेक्सन’

नेपालको राजनीति अन्यौलग्रस्त छ । सहमतिमा ‘नयाँ नेपाल’ बनाउने बाचा गर्नेहरु आपसी द्वन्द्वमा अल्झेका छन्‍ । ‘लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल’ को नयाँ संविधान निर्माण गर्ने ‘राष्ट्रिय प्रतिवद्धता’ यसबेला ओझेलमा पारिएको छ । मुलुकका प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरु सत्ता प्राप्ति र निहित स्वार्थपूर्तिका लागि अनेक वितण्डा गरिराखेका छन्‍ । ठीक यही समयमा हाम्रो वरिपरि अस्वभाविक गतिविधि भैराखेको छ । ... Continue